Kayseri’de kış uzun ve soğuktur; hareket azalırken sofrada geçen süre uzar. Bu mevsimde yapılacak iş kendinizi kısıtlamak değil, düzeni korumaktır. Öğün saatlerini sabit tutun, kış sebzesini ve meyvesini sofraya taşıyın, sıcak içeceklerdeki şekeri azaltın. Gerisi büyük ölçüde bunların üstüne kurulur.
Bu sayfa genel bilgidir. Kronik bir hastalığınız varsa, ilaç kullanıyorsanız ya da hamileyseniz kış düzeninizi hekiminizle konuşun.
Kayseri kışı günlük düzeni nasıl değiştirir
Kış gelince Erciyes beyaza bürünür, kar şehre de iner. Kaldırımlar buz tutar, akşamlar erken kararır. Yazın akşam yemeğinden sonra yapılan yürüyüş kışın çoğu zaman yapılmaz.
Ev içinde geçen saatler uzar. Soba ya da kalorifer başında çay demlenir, çayın yanına çerez, kurabiye, bir dilim börek eklenir. Kışa hazırlık da sofrayı etkiler: salça kaynatılır, turşu kurulur, kurutmalıklar asılır, bakliyat ve un çuvalları dolar. Kiler doluyken sofra da dolu olur.
Bunların hiçbiri kötü değil. Yalnız hareketin azaldığı bir dönemde sofranın büyümesi, bahara girerken pantolonun belinde hissedilir. Bunu önlemek için kış boyunca diyet yapmanız gerekmez; birkaç alışkanlığı sabitlemeniz yeter.
Öğün saatlerini sabit tutun
Kışın günler kısa olduğu için öğün saatleri kolayca kayar. Kahvaltı geç yapılır, öğle yemeği atlanır, akşam erken kararınca sofraya aç oturulur ve akşam yemeği uzar. Ardından gece boyunca çay ve çerez gelir.
Birkaç basit ayar bu zinciri kırar:
- Kahvaltıyı her gün aşağı yukarı aynı saatte yapın, hafta sonu da çok kaydırmayın.
- Öğle yemeğini atlamayın. Evden götürülen bir kap yemek, iş yerinin yakınındaki fırından alınan börekten daha kolay ayarlanır.
- Akşam erken kararıyorsa akşam yemeğini de biraz öne alın. Yemekle yatma saati arasında boşluk kalsın.
Öğün düzeni sizin işinize, vardiyanıza ve evinizin temposuna göre değişir. Bir diyetisyen bunu sizinle birlikte kurar; hazır bir saat çizelgesi size uymayabilir.
Hafta sonu kahvaltısı
Kış hafta sonlarında kahvaltı uzar. Sucuklu yumurta, pastırma, peynir, zeytin, bal, tereyağı, kaymak, taze ekmek ve demlik demlik çay; sofra öğle saatine kadar kalkmaz. Bu kahvaltı ayrıca öğle yemeğinin de yerini alıyorsa sorun yok. Sorun, uzun bir kahvaltının ardından öğle saatinde yine sofraya oturmaktır.
Tabağı kurarken tuzlu yiyecekleri seçin, hepsini birden koymayın. Sucuk varsa pastırmayı başka bir haftaya bırakın. Domates, salatalık, biber ve yeşilliği bol tutun, ekmeği dilimleyip ortaya değil kendi tabağınıza alın.
Akşam atıştırmaları
Kış akşamlarının en tanıdık sahnesi, televizyonun karşısında elden ele dolaşan çerez kâsesidir. Leblebi, ceviz, fındık, kuru üzüm, kuru kayısı, bazen de bir paket bisküvi.
Bunları bırakmak gerekmez. Yalnız paketi kucağınıza almak yerine kendinize küçük bir kâse doldurup paketi mutfağa geri koymak, ne kadar yediğinizi görmenizi sağlar. Kuruyemişin tuzsuz ve kavrulmamış olanını seçmek de tuz hesabını hafifletir.
Gece geç saatte acıktığınızı hissediyorsanız, bir önceki öğünün yetersiz kalıp kalmadığına bakın. Akşam yemeği çok erken ya da çok hafif kaldıysa gece mutfağa gitmeniz şaşırtıcı değil.
Kış misafirlikleri
Kışın akşam oturmaları uzar. Komşuya, akrabaya gidilir; çay demlenir, yanına börek, kurabiye, çerez ve meyve gelir. Bir akşamda iki eve uğramak da olur.
Misafirliğe aç gitmemek burada da işe yarar. Akşam yemeğini evde yedikten sonra gidiyorsanız, ikramda kendinize bir şey seçin ve onunla yetinin. Meyve tabağı geldiğinde ondan almak, kurabiye tabağına geri dönmeyi azaltır.
Ev sahibi sizseniz sofraya bir tabak mevsim meyvesi ya da bir kâse leblebi koymak, misafirinize de sizin kadar iyi gelir. Börek ve tatlıyı her akşam değil, arada bir hazırlamak iki tarafı da rahatlatır.
Çayı ince belli bardakta şekersiz ya da az şekerli içmeye alışırsanız, akşam boyunca içilen bardakların hesabı kendiliğinden hafifler.
Kış sebzesi ve meyvesi
Kış pazarı sanıldığı kadar boş değildir. Lahana, pırasa, ıspanak, karnabahar, kereviz, havuç ve turp kış sofrasının sebzeleridir. Meyvede portakal, mandalina, elma, ayva ve nar bulunur.
Bu sebzelerin çoğu zeytinyağlı ya da etli yemek olarak, çorba olarak ya da salata olarak sofraya girer. Pırasa ya da lahana yemeğini bir öğünün ana tabağı yapmak, hamur işine yer bırakmamanın kolay yoludur. Havuç ve turpu rendeleyip salataya katmak birkaç dakikanızı alır.
Bakliyat kışın kilerden eksik olmaz. Kuru fasulye, nohut, mercimek; hepsi kilerde durur, uzun pişer, sofrayı doyurur. Bir tencere mercimek çorbası soğuk bir akşamın iyi bir başlangıcıdır.
Kurutulmuş sebzeler de kış sofrasında yer bulur: kuru patlıcan ve kuru biber dolması gibi. Bunlar yazın kurutulup kışa saklanır.
Turşuya ayrıca dikkat edin. Ev turşusu kış sofrasının vazgeçilmezi olabilir, ama tuzludur. Pastırma, sucuk ya da salamura peynirle aynı öğünde turşu da varsa tuz birikir. Bu konuyu Kayseri mutfağı ve denge sayfasında daha ayrıntılı anlattık.
Sıcak içecekler
Kışın en çok içilen şey çaydır. Çayın kendisi değil, yanına atılan şeker ve yanına gelen kurabiye hesaba eklenir. Şekeri bir anda bırakmak zor geliyorsa, birer birer azaltmayı deneyin.
Ihlamur, adaçayı, kuşburnu ve papatya gibi bitki çayları kış akşamlarında sık demlenir. Bunları şekersiz içmek kolaydır. Yalnız bazı bitki çayları ilaçlarla etkileşebilir; düzenli ilaç kullanıyorsanız, hamileyseniz ya da emziriyorsanız hangi bitki çayını içebileceğinizi hekiminize veya eczacınıza sorun.
Salep, sıcak çikolata ve hazır toz içecekler kış akşamlarının tatlı tarafıdır. Bunları bir içecek değil, tatlı yerine sayın.
Su ise kışın unutulur. Soğukta susama hissi azalır ve gün boyu çay içen biri su içmediğini fark etmez. Masaya ya da çalışma yerinize bir şişe su koymak basit ama işe yarar.
Hareket: kar varken ne yapılır
Kar ve buz yürüyüşü riskli hale getirir. Buzlu günlerde dışarıda zorlamayın; bir gün yürümemek, kayıp düşmekten iyidir.
Kapalı alanda yürümek, evde merdiven inip çıkmak, işe giderken bir durak önce inmek gibi küçük hareketler kışın da yapılabilir. Erciyes’e kayağa ya da kar yürüyüşüne çıkanlar için gün uzun ve yorucudur; yanınıza su ve basit bir ara öğün almanız yeter.
Kalp, tansiyon ya da eklem rahatsızlığınız varsa, soğukta ne tür hareketin size uygun olduğunu hekiminize sorun.
Vitamin ve takviyeler
Kışın vitamin takviyesine kendiliğinden başlamayın. Bir eksiklik olup olmadığını tahlil gösterir; takviyenin gerekip gerekmediğine, hangi miktarda alınacağına hekiminiz karar verir. Komşunun, arkadaşın ya da internetteki bir videonun önerisi bu kararın yerini tutmaz.
Bahara girerken
Kış sonunda tartıya çıkıp bir fark görmek sizi telaşlandırmasın. Önce kışın neyin değiştiğine bakın: öğün saatleri mi kaydı, akşam çerezi mi uzadı, yürüyüş mü bitti? Çoğu zaman cevap bu sorulardadır.
Boyunuza göre sağlıklı kabul edilen kilo aralığını merak ediyorsanız, ideal kilo hesaplama aracı size kabaca bir fikir verir. Çıkan sonuç bir muayenenin yerine geçmez. Bir hedef koymak istiyorsanız bunu bir diyetisyenle birlikte yapın. Nasıl seçeceğinizi diyetisyen seçerken sayfasında anlattık.